• Macht is om te dienen, niet om te heersen

    Inbreng CDA Ermelo door Erik van der Weide op de politieke avond 11 november 2020 over het rapport naar aanleiding van het rapport over de bestuurscrisis in Ermelo.

    Het is in Ermelo niemand ontgaan dat de burgemeester is opgestapt en er brede bestuurlijke problemen spelen. En voorzitter, dit is slecht nieuws voor Ermelo.

    1. Brede politiek-bestuurlijke crisis in Ermelo

    In tegenstelling tot een aantal andere politieke partijen nemen wij het rapport van de NSOB – een hoog aangeschreven onafhankelijk instituut, dat onderzoek deed naar het bestuur in Ermelo – zeer serieus. Wij omarmen het rapport van de NSOB en zien het als de basis van de probleemstelling. Dat het CDA Ermelo het rapport serieus neemt, betekent ook dat wij breder kijken dan alleen het functioneren van de burgemeester. Gebrek aan bestuurskracht ligt nooit aan 1 persoon. Wij zijn het met de commissaris van de koning eens dat we spreken van een brede bestuurscrisis in Ermelodie ons allemaal raakt.

    Het rapport spreekt van verschillende problemen die hebben bijgedragen aan falen in Ermelo, zoals:

    • de botsende stijlen in het college;
    • de ingrijpend veranderende politieke verhoudingen in 2018;
    • een roddelcultuur in Ermelo;
    • het functioneren van de klankbordgroep;
    • en de gespannen relatie tussen het gemeentebestuur en enkele (groepen) van burgers in Ermelo.

    Het is een beproefde tactiek van bestuurders om problemen op te knippen, klein te maken en daarmee weer over te gaan tot de orde van de dag. Wij zouden het betreuren als dat vanavond gebeurt. Wij hechten enorm aan het gezamenlijk herkennen van het probleem. Pas als we allemaal spreken over hetzelfde probleem is het mogelijk te werken aan een oplossing.

    Mijn belangrijkste vraag aan de overige politieke partijen luidt daarom of zij het eens zijn met de probleemstelling uit het rapport? Herkennen en erkennen de andere fracties dat er bredere en diepere problemen in Ermelo spelen?

    • Als CDA Ermelo denken wij het probleem van botsende stijlen en terugtrekkende bestuurders te herkennen in de gemeentefinanciën van Ermelo waar blijkt dat al 3 jaar moeilijk keuzes worden gemaakt om ombuigingen op inhoudelijk beleid te realiseren. Herkennen andere partijen het probleem van botsende bestuursstijlen en bestuurders de zich terugtrekken op hun portefeuilles?
    • Een reflectieve houding vraagt volgens ons, een open houding en open cultuur. De verkenners van de NSOB spreken er van dat de politieke verhoudingen sinds 2018 ingrijpend zijn veranderd en  ‘dat deze coalitie er op is gebrand om de rit uit te zitten’. Wij vinden dat het openbaar bestuur er is om de samenleving en inwoners te dienen. Is dat uw doel of is doel koste wat het kost de rit uit te zitten? Zit deze houding een reflectieve houding in de weg?

    2. Rancune is de hakbijl aan de wortel van bestuurskracht

    Voorzitter, dit college trad twee en half jaar geleden aan als product van een coalitie die is gebaseerd op negatief sentiment. Op basis van een gezamenlijk vijandsbeeld en op basis van uitsluiting van twee partijen. Op basis van rancune boven een positief bindmiddel zoals gezamenlijke waarden. Ik geloof echt, in elke vezel van mijn lichaam, dat negativiteit als basis van samenwerking nooit tot bloei kan leiden, tot een boom die vrucht kan dragen. Tot bestuurskracht. Zodra besluiten niet meer worden genomen op basis van hun waarden, op basis van een afweging of het Ermelo beter maakt, maar alleen nog op basis van wie het idee afkomstig is, wordt de bijl gezet aan de wortel van de boom genaamd bestuurskracht.

    3. Zelfreflectie

    Voorzitter, het rapport roept het gehele bestuur in Ermelo op tot zelfreflectie. Dat betekent dat we als CDA Ermelo ook kritisch naar ons eigen functioneren moeten kijken. Van de week las ik daar een mooie uitdrukking over van een van onze inwoners die op Facebook stelde. ‘Wanneer er één vinger naar een ander wijst, wijzen er nog altijd drie naar jezelf.’

    Want hebben wij als CDA Ermelo nou alles goed gedaan? Nee, ook als CDA Ermelo gaan we niet vrijuit in deze politiek-bestuurlijke crisis. Onze stem tegen de individuele wethouders was niet passend, niet constructief. Ondanks dat we deze tegenstem zelf zagen als een algeheel protest tegen het proces, werd niet gevraagd om een processtem, maar om een stem voor het aantreden van individu. Van een mens. En ieder mens verdient een kans. Ook de zure opmerkingen die maanden later nog volgden in de politieke besluitvorming dragen niet bij aan een betere bestuurscultuur in Ermelo. We kunnen – na enige reflectie – er steeds vaker begrip voor opbrengen, dat partijen erop gebrand waren na 40 jaar te besturen zonder het CDA Ermelo. Het CDA Ermelo werd toch gezien als een machtsblok en de eerlijkheid gebied te zeggen, dat wij daar in het verleden ook wel aanleiding voor hebben gegeven in zowel de grootte van de fractie, waar we dan niets aan konden doen omdat Ermelo een CDA dorp is, maar soms ook in ons gedrag.

    De huidige fractie is zich daar van bewust en concentreert zich met name op de inhoud van het beleid. De houding die wij in de samenwerking met de Raad nastreven, laat zich vatten in een bekende uitspraak van Hannie van Leeuwen: ‘macht is om te dienen, niet om te heersen.’

    We steunen voorstellen die passen bij onze visie en waar we anders over denken proberen we te veranderen door voorstellen te doen. Ook die houding levert overigens geregeld kritiek op. Voor de een zijn we niet hard genoeg. Zo ontving ik van de week nog een appje met de tekst:  ‘Jullie moeten eens wat minder lief in die oppositie zijn. Keihard oppositie voeren en alle foute keuzes van deze coalitie uitvergroten!’ Een ander vindt ons juist veel te zwaar in de politieke wedstrijd zitten: ‘Jullie wegen in jullie besluiten nog veel te veel mee dat jullie aan de kant zijn geschoven.’ U hoort het voorzitter, het is moeilijk om iedereen tevreden te stellen. Toch hoop ik dat de samenleving, onze achterban en de andere partijen zien dat we proberen op basis van christendemocratische waarden en inhoudelijke afwegingen tot een oordeel komen.

    4. Bestuurscultuur is de levensader van bestuurskracht

    Voorzitter, om de bestuurskrachtboom weer te laten bloeien is onderhoud nodig. En daar hebben we echt elkaar voor nodig. We moeten allemaal bereid zijn in de spiegel te kijken en onze houding open, eerlijk onder ogen durven te komen.

    Natuurlijk hoeven we niet alleen maar vrienden te zijn en mogen we, nee moeten we zelfs, ook verschillen. En uiteraard snappen wij dat coalitiepartijen ook gehouden zijn aan een coalitieakkoord. De basishouding moet zijn dat we met elkaar besturen op basis van de houding of het Ermelo beter maakt en niet op basis van partijpolitieke overwegingen. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de laatste maanden in de gemeenteraad goede ontwikkelingen zichtbaar zijn. We zien steeds vaker besluitvorming van moties en amendementen op basis van gedeelde idealen, gedeelde waarden en gedeelde standpunten tot stand komen. Ook met deze woordvoerders vanavond hier, is er respect voor elkaars verschillen, maar wel de wil om vooruit te kijken. Coalitie- en oppositielijnen worden steeds losser in de Ermelose besluitvorming. Een flinke oppepper voor de Ermelose bestuurskracht in de politieke arena. Een van de wortels lijkt ondanks de flinke knauw van 2 jaar geleden weer voeding op te nemen.

    Maar voorzitter. Een wortel die weer voeding opneemt maakt nog geen bloeiende boom. Bestuurskracht betreft namelijk het functioneren van het hele politiek- en bestuurlijke stelsel. Denk daarbij aan zaken als:

    • Het staatsrechtelijk functioneren;
    • De inzet van de juiste instrumentaria;
    • De aanwezigheid van bestuurlijke competenties.

    En voorzitter wat is het waard dat de politieke verhoudingen langzaam lijken te verbeteren, als vervolgens het college van B&W de democratische opdrachten bewust of onbewust naast zich neerlegt?

    • Een motie om niet voorop te lopen in Ermelo met het loskoppelen van het gas wordt om semantische redenen niet uitgevoerd;
    • Een motie over zwemtarieven wordt simpelweg om bewuste of onbewuste redenen genegeerd.

    De antwoorden op schriftelijke vragen horen volgens de organisatieverordening binnen 30 dagen te worden beantwoorden. De praktijk toont anders:

    • Op 3 december 2019 stelden we vragen over handhaving op landschappelijke inpassing. De antwoorden mochten we 1 mei 2020 ontvangen.
    • Op 10 juni stelden we samen met de ChristenUnie vragen over de Markt 2.0, na ruim 4 maanden ontvingen we het antwoord.
    • Op 3 augustus stelden we samen met BBE schriftelijke vragen over illegale parkeerplaatsen aan de Julianalaan vorige week ontvingen we het antwoord.
    • Op 3 september stelde ik vragen over extra middelen van het Rijk voor de Coronacrisis. De antwoorden zijn er vandaag de dag nog altijd niet.

    Ik heb omwille van de tijd, nog 4 andere voorbeelden naast me neergelegd. Maar voorzitter, dit kan echt niet. Deze voorbeelden getuigen van onvermogen of van onwil. De cultuur in Ermelo om moties, toezeggingen, amendementen of vragen als nederlaag te ervaren helpt niet. We hebben elkaar nodig om de bestuurskracht van Ermelo weer te verbeteren, want hoe kunnen wij als Raad sturen en controleren, als we niet eens antwoord krijgen op onze vragen, of als de democratische opdrachten worden genegeerd?

    5. Onderhoud nodig voor bloei: Rekenen op brede zelfreflectie

    Voorzitter, vanmorgen lazen we een Stentor-artikel over een poll waarin ruim 90% van de ruim 2000 stemmen de wethouders oproept om op te stappen, daarnaast ontvingen we vanmiddag een petitie van 183 inwoners die de raad én wethouders oproept in de spiegel te kijken. Nu varen wij met onze koers niet alleen op polls en petities.  Toch vinden we dit een duidelijk signaal dat naast de raad ook de wethouders op zijn minst tot reflectiviteit zou moeten dwingen. Op basis van de schriftelijke en de mondelinge reactie van de wethouders op het rapport van de NSOB, constateren wij dat met uitzondering van wethouder Klappe, de wethouders weinig aanleiding hebben gegeven om aan dat zij deze reflectie zullen tonen. Waar de burgemeester het rapport omarmde, maar er toch voor koos om zelf op te stappen, nemen de wethouders juist afstand van de conclusies en de aanbevelingen in het rapport. ’Broddelwerk’ volgens hen. Voor ons oordeel over de vraag of we met de huidige raad maar vooral met het huidige college kans zien weer een bestuurskrachtige gemeente te worden, zijn het herkennen van het probleem en zelfreflectie de aller belangrijkste graadmeters. We willen daarom van alle wethouders horen of zij de probleemstelling omarmen of zij bereid zijn op eigen handelen te reflecteren om Ermelo weer beter bestuurbaar te krijgen? En zo ja, hoe wilt u dit concreet vorm geven?

    Ik constateer dat we allemaal de politiek in zij gegaan om de samenleving te dienen. We nemen allemaal verantwoordelijkheid voor het maken van plannen, het vertegenwoordigen van onze inwoners en het controleren van het bestuur. Voorzitter, we hopen dus niet alleen dat andere politieke partijen en de wethouders het probleem en onderkennen. We rekenen er op. We rekenen er op dat iedereen open, eerlijk en betrouwbaar naar zichzelf en naar anderen is en beseft dat we elkaar nodig hebben. ‘Macht is om te dienen, niet om te heersen’. Alleen als we open, eerlijk en betrouwbaar zijn naar elkaar krijgen we de bestuurskracht in Ermelo weer in bloei.